است و در خطبه خود نيز مىگفت لا حكم الا للّه و همه گناهان را موجب شرك مىدانست ، اعوان و انصارش زنجى بودند وى در شب پنجشنبه سه روز به آخر ماه رمضان مانده سال 255 قيام نمود و در سال 257 بصره را فتح كرد و به هنگام زمامدارى « المعتمد باللّه » در سال 270 كشته شد . ( مروج الذهب ج 4 ص 108 ) و بايد توجه داشت : تواريخ در باره فتنه اين شخص هنگام قيامش و سال به قتل رسيدنش و همچنان جاهائى را كه فتح كرده با يكديگر اختلاف دارند . آنچه مسلم است اين است كه او ادعا مىكرده از خاندان علوى است ، فتنه بزرگى را به راه انداخته و عدهء زيادى را كشته است و اين فتنه او مخصوصا براى بصره بلائى به شمار مىآمد . اما در مورد اين كه او از خاندان علوى است يا نه ؟ نويسندگان تاريخ معتقدند او در اين مورد ادعاى دروغينى داشت ، زيرا طبق آنچه « محمد بن صالح خثعمى » از امام ( ع ) نقل نموده چنين است كه آن حضرت فرمود : صاحب زنج از ما اهل بيت نيست . روشن است اين كه او خود را به اهل بيت نسبت مىداده به اين خاطر بوده كه مردم به او يارى كنند ، ولى امام ( ع ) فرموده است كه وى نه از نظر مذهب و نه از نظر نسب و نه عمل از علويان نيست . ابن ابى الحديد نيز مىنويسد : اكثر مردم در نسب او خدشه مىكنند . خصوصا بنى هاشم . براى توضيح بيشتر به كتاب سفينة البحار جلد 1 صفحه 559 ماده زنج و شرح ابن ابى الحديد جلد 8 از صفحه 126 - 214 مراجعه فرمائيد ) در اينجا بايد ياد آور شد كه گر چه مرحوم رضى اين سخن امام ( ع ) را با صاحب زنج تطبيق نموده ولى اين احتمال هست كه شايد مربوط به گروه ديگرى غير از او باشد زيرا با اختلاف تواريخ در باره اين شخص تطبيق آنچه در سخن امام آمده با صاحب زنج خالى از اشكال نيست .